Chủ nhật, ngày 25/10/2020 - 22:12 (GMT+7)

| Lịch phát sóng
Dòng sự kiện

Cập nhật: 19:30, Thứ 7, 28/01/2017

Chia sẻ lên twitter Chia sẻ lên zing me Chia sẻ lên facebook In bài Gửi cho bạn bè

Con gà trong văn hóa và lịch sử

(ANTV) -  Trong dân gian, nói về gà là nói về biều tượng của sự thành công "nhất công kê" - công gà nhất trên đời, vì đây là loài duy nhất gọi được mặt trời. Và nhân dân cả nước đang phấn khởi hy vọng vào mùa xuân mới. Điểm báo xuân ngày đầu năm, mời quý vị và các bạn hãy cùng chúng tôi điểm qua những bài báo kể về ý nghĩa của năm Dậu trong văn hóa của các nước và của VN, cũng như các sự kiện trọng đại với đất nước xảy ra trong năm Dậu.

Gà tượng trưng cho sự tự lực, tức là khi gà con ra khỏi vỏ trứng đã chạy theo mẹ để tự kiếm ăn, khác hẳn với loài chim loài thú là phải được chăm sóc cho ăn bú mớm. Dân gian dùng gà để lý giải cho cuộc sống như "Đầu gà má lợn", bởi vị trí nhỏ nhưng là sự đứng đầu, to như má lợn là sự giúp việc.

Với mỗi dân tộc trên thế giới, con gà lại có một ý nghĩa riêng, người Pháp coi con gà trống như  biểu trưng của sự kiêu hãnh.

Ở Nhật Bản, tiếng gà gáy được ví như tiếng hát của các thần linh khiến cho Amaterasu - nữ thần mặt trời phải rời khỏi nơi ẩn náu làm ta liên tưởng đến Quốc kỳ của họ.

Trong thần thoại Hi lạp, Veldranos thần gà trống của dân đảo Crete đã được cung hiến đồng thời  cho cả thần Zeus, Apollon, Leto và Artesmis - những vị thần có sức mạnh chở che cho loài người và là ánh sáng bình minh cho nhân loại.

Ở Châu Phi, gà trống được coi là khắc tinh của kẻ thù của thượng đến bởi tiếng gáy báo hiệu thiên thần xuất hiện.

Ở các nước Viễn Đông, gà trống có ý nghĩa đặc biệt tốt lành , nó được coi như con vật có đủ ngũ đức: Trung (với đôi cựa sẵn sàng bảo vệ tổ ấm, lãnh thổ của mình);Nghĩa (cần cù chăm chỉ kiếm mồi nuôi con); Lễ (với chiếc mào đỏ oai vệ như một chiếc mũ quan trên đầu, như một viên chức mẫn cán với phận sự); Dũng (chiến đấu không khoan nhượng dù rách mắt bể ngực với kẻ thù); Tín (cất tiếng gáy báo sáng rất chính xác xua đuổi bóng đêm)...

Còn ở Việt Nam ta, con gà vừa là con vật thân thiết của nhà nông trong việc báo bình minh đến, vừa tham gia vào các cuộc chọi gà đã được nâng thành nghệ thuật với những cái tên được nghe như tên các võ sĩ: Tía (lông đỏ như lửa); Ô (đen tuyền); Ô chuối, ô mơ, bạch nhạn...

Các nhà nghiên cứu văn hóa có những kiến giải thú vị  khác nhau xung quanh câu hỏi rằng trong số nhiều loài vật nuôi nhưng vì sao người ta luôn chọn con gà trống để dâng cúng những dịp lễ Tết.

"Người ta nói giỗ cha thì lo ba tháng. Giỗ mẹ thì lo rạng ngày. Giỗ bà thì đi cày về mới lo. Đi cày về mới lo là bắt con gà, nấu đĩa xôi, vừa đơn giản nhưng vừa đầy đủ gà xuất hiện trong hầu hết lễ cúng từ cao đến thấp. Theo nhà nghiên cứu văn hóa Trần Đại Vinh, cho đến nay không có quy định bằng văn bản hay điển chế nào quy định rằng phải cúng bằng con gà trống. Song với người Việt, nhất là ở miền Bắc cho đến miền Trung, hầu hết các mâm cỗ dâng cúng đều "phải có" một con gà trống luộc, được lận kỹ lưỡng và đặt một cách đĩnh đạc trên mâm đĩa. Phần đầu của gà luôn hướng về vật tượng trưng cho thần lực cao nhất trên bàn lễ , nó có thể là bài vị hay một bát hương.

Ngoài có đủ ngũ đức trung, nghĩa, lễ, trí, tín thì con gà trống vừa đẹp, mạnh mẽ, hùng tráng nhất trong các loài vật nuôi, lại luôn có sẵn không kể mùa. Thịt gà thuộc hàng ngon nhất. Nó gần gũi phù hợp với túi tiền của hầu hết người dân, hơn nữa trong lục súc tranh công gồm trâu, chó, ngựa, dê, gà, heo thì gà vẫn nhỏ bé nhất, nhưng luôn trong tư thế khỏe mạnh, bay nhảy trên đầu các con vật khác.

Không chỉ trong đời sống, gà còn đi vào văn học, mỹ thuật Việt từ lâu đời. Những họa tiết trang trí gốm từ thời Bắc thuộc đến các triều đại Lý, Trần, Lê đã có nhiều hình vẽ con gà rất sinh động. Và thậm chí nhiều sản phẩm như chiếc ấm đựng nước, rượu còn dùng hình ảnh con gà cách điệu để tạo dáng. Những hiện vật còn lại cho đến ngày nay là niềm tự hào rất lớn của dân tộc Việt Nam.

Hầu như tất cả các dòng tranh dân gian Việt Nam đều có hình vẽ con gà. Tiêu biểu nhất phải kể đến tranh Đông Hồ, tranh Hàng Trống, tranh Kim Hoàng, tranh Làng Sinh. Những con gà trong tranh có khi được vẽ kèm theo nhân vật tượng trưng cho khát vọng ấm no, hạnh phúc, may mắn; cũng có khi được vẽ hoàn toàn như một bức tranh độc lập mà con gà là nhân vật hoặc câu chuyện chính. Cùng với tất cả những tranh đề tài khác, tranh vẽ con gà thường được mang bán ở chợ Tết bất kể đó có phải năm con gà hay không. Người ta mua về dán lên tường, lên cột nhà, cánh cửa vào dịp đầu năm mới như một món quà không thể thiếu. Câu thơ của Tú Xương đã miêu tả rõ bức tranh tết cổ truyền của dân tộc ta ngày xưa:

"Đì đẹt ngoài sân tràng pháo chuột

Lòe loẹt trên vách bức tranh gà".

Là loài vật chăm chỉ, nhanh nhẹn, hữu ích, lại được thuần hóa từ lâu và nuôi phổ biến trên khắp thế giới. Gà liên quan mật thiết và ảnh hưởng sâu rộng tới những giá trị tinh thần của nhân loại. Đối với VN, những năm gà (năm Dậu), cũng là những mốc son rực rỡ, ghi dấu nhiều sự kiện trọng đại trong lịch sử dân tộc.

- Năm Đinh Dậu 157, nhân dân vùng Cửu Chân và Nhật Nam (miền Trung) nổi dậy đánh chiếm các quận huyện, làm lao đao chính quyền đô hộ của nhà Đông Hán.
- Năm Đinh Dậu 937, tháng 12, Ngô Quyền kéo binh từ Châu Ái (Thanh Hóa) gấp rút để chuẩn bị chống ngoại xâm để sau đó làm nên chiến thắng oanh liệt Bạch Đằng, đánh tan gặc Nam Hán, kết thúc hơn 1000 năm Bắc thuộc, mở ra kỷ nguyên độc lập lâu dài cho dân tộc ta.
- Năm Kỷ Dậu 1009, tháng 11 Lý Công Uẩn được tôn lên ngôi vua, khai sinh triều Lý và chế độ phong kiến trung ương tập quyền. Ông đại xá toàn quốc, xóa bỏ tù ngục, kiện tụng; cho phép những người có việc tranh chấp, kiện cáo được đến tận triều đình tâu bày, đích thân vua sẽ phân xử.
- Năm Kỷ Dậu 1069, tháng 3, Lý Thường Kiệt cầm quân đi dẹp dặc Chiêm Thành xâm lấn biên giới phía Nam. Quân ta đại thắng, bắt được vua Chế Củ cùng 50.000 quân Chiêm.
- Năm Ất Dậu 1225, tháng 11, Lý Chiêu Hoàng kết hôn rồi nhường ngôi cho chồng là Trần Cảnh, kết thúc triều Lý lập ra triều Trần.
- Năm Ất Dậu 1285, tháng 1, Thượng hoàng Thánh Tông tổ chức hội nghị Diêm Hồng chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống giặc Nguyên Mông. Suốt nửa năm tiếp theo, dưới sự chỉ huy tài tình của Trần Hưng Đạo, quân dân ta ngoan cường chống trả, đánh tan 50 vạn quân Nguyên Mông xâm lược. Ngày 7 tháng 9, triều đình và quân đội nhà Trần trở về thủ đô Thăng Long ăn mừng chiến thắng.
- Năm Kỷ Dậu 1429, tháng 2, triều Lê ban lệnh trừng trị nghiêm khắc tệ nạn cờ bạc, rượu chè, du thủ du thực. Tháng 3 ban hành chính sách quân điền. Tháng 8, quy định điều lệ tiêu dùng và lưu thông tiền tệ.
- Năm Kỷ Dậu 1789, và đúng dịp Tết, vua Quang Trung lãnh đạo quân Tây Sơn thần tốc tiến ra Bắc, lập nên chiến thắng Ngọc Hồi, Khương Thượng, Đống Đa oanh liệt, đại phá 29 vạn giặc Thanh xâm lược, giải phóng Thăng Long, thống nhất tổ quốc.
- Năm Tân Dậu 1861, nhân dân Nam Bộ kiên cường đứng lên chống Pháp xâm lược  với các cuộc khởi nghĩa lớn của Nguyễn Trung Trực, Trương Định, Phan Văn Đạt và Lê Cao Dũng.
- Năm Ất Dậu 1885, ngày 5 tháng 7, Tôn Thất Thuyết chỉ huy tấn công giặc Pháp ở kinh thành Huế, rồi đưa vua Hàm Nghi ra Quảng Trị, phát động phong trào Cần vương chống Pháp, được nhân dân cả nước hưởng ứng mạnh mẽ.
- Năm Ất Dậu 1945, ngày 15 tháng 5, thống nhất các lực lượng vũ trang cách mạng thành Việt Nam Giải Phóng quân. Ngày 13 tháng 8, Ủy Ban Khởi nghĩa toàn quốc phát lệnh tổng khởi nghĩa. Ngày 19 tháng 8, giành được chính quyền tại Hà Nội. ngày 30 tháng 8, vua Bảo Đại thoái vị, chính quyền phong kiến  Việt Nam sụp đổ. Ngày 2/9, tại Quảng trường Ba Đình Hà Nội, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản tuyên ngôn độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
- Năm Kỷ Dậu 1969, tháng 4, Bộ chính trị TW Đảng ra nghị quyết về tình hình và nhiệm vụ cấp bách đối với cách mạng miền Nam. ngày 1 tháng 7, quân và dân Hà Nội bắt rơi chiếc máy bay Mỹ thứ 3.300 trên miền Bắc. Tại Miền Nam, ngày 10 tháng 5 , thành lập chính quyền cách mạng Sài Gòn - Chợ Lớn, sau đó tổ chức hội nghị hiệp thương bàn việc triệu tập Đại hội Đại biểu quốc dân để cử ra Chính phủ Cách mạng lâm thời.
- Năm Ất Dậu 2005, công cuộc phòng chống tham nhũng được tập trung quyết liệt với hàng loạt văn bản và chính sách liên quan được ban hành, thực hiện. Cũng năm 2005, nhiều công trình trọng điểm quốc gia khởi công như: thủy điện Sơn La, lọc dầu Dung Quất, nhiệt điện Hải Phòng, cầu Phú Mỹ...
- Năm Đinh Dậu 2017 này, cả nước bước vào xuân mới với chính trị ổn định, nhiều động thái chuyển biến tích cực về kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học, công nghệ. Cũng năm nay chúng ta vui mừng tiến hành nhiều lễ kỷ niệm trọng đại và 40 năm Việt Nam chính thức gia nhập Liên Hiệp Quốc (20/7/1977 - 20/7/2017).

BT
Thăm dò khán giả