Thứ sáu, ngày 30/10/2020 - 22:08 (GMT+7)

| Lịch phát sóng
Dòng sự kiện

Cập nhật: 08:24, Thứ 3, 30/05/2017

Chia sẻ lên twitter Chia sẻ lên zing me Chia sẻ lên facebook In bài Gửi cho bạn bè

Bất cập trong quản lý kinh doanh xăng dầu

(ANTV) - Thị trường xăng dầu Việt Nam hiện nay đang vận hành theo Nghị định 83 của Chính phủ từ năm 2014 mục tiêu là từng bước thị trường hóa đưa hoạt động xăng dầu theo cơ chế thị trường đầy đủ, khuyến khích doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu. Tuy nhiên, một số quy định đã không còn phù hợp với thực tế. Trong đó, vấn đề công khai, minh bạch về quỹ bình ổn giá xăng dầu đang là những câu chuyện khiến dư luận đặc biệt quan tâm.

Năm 2016: đã có 13 lần tăng giá tổng cộng gần 6.500 đồng/lít; 9 lần giảm tổng cộng khoảng 5.000 đồng/lít. Chênh lệch giữa các lần tăng giảm, giá xăng tăng 1.500 đồng/lit (cao hơn 10% so với năm 2015).

Trong khi đó, giá xăng dầu thế giới năm 2016 lại giảm 11% so với năm trước. Đây là một nghịch lý mà giá xăng dầu trong nước vẫn chưa tuân thủ theo nguyên tắc thị trường. Nguyên nhân được đánh giá do lạm dụng nhiều vào Quỹ Bình ổn giá xăng, dầu.

Mặt khác, theo nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu, các đầu mối kinh doanh xăng dầu trong nước nắm giữ quỹ bình ổn giá mà không phải là cơ quan quản lý nhà nước. Chính điều này đang khiến dư luận hoài nghi về tính minh bạch trong sử dụng và quản lý quỹ của các doanh nghiệp trong thời gian qua.

Cũng theo đánh giá của các chuyên gia, khi có hiện tượng khi muốn xả Quỹ bình ổn thì các doanh nghiệp kêu lỗ, khi lên sàn lại công bố lãi lớn để tăng giá trị cổ phiếu. Trong bối cảnh ấy, doanh nghiệp thu được lợi nhuận lớn, còn người tiêu dùng thì vẫn phải chi thêm tiền cho quỹ bình ổn dù xăng tăng hay giảm.

Theo TS Nguyễn Minh Phong - Chuyên gia kinh tế: "Trong chuyện này về mặt Logic là có hiện tượng những cái người quản lý họ sẽ cân nhắc để xem xuống giá và cái số lượng dự trữ thực tế để mà điều chỉnh về kế toán để tạo ra cái lỗ giả, lãi thật và họ sẽ đút túi. Vậy điều này phải hết sức cẩn thận. Nên có sự kiểm toán, kiểm tra đặc biệt là kiểm tra thực tế cũng như là kiểm tra nó đảm bảo giảm thiểu cao nhất cái nguy cơ này".

Chính vì vậy, các chuyên gia cho rằng, quỹ bình ổn giá cần phải được xem xét hơn nữa trong Nghị định 83. Có nên giữ và duy trì quỹ bình ổn nữa hay không? Và nếu giữ, thì cần xem xét lại việc trích quỹ và việc nắm giữ quỹ bình ổn này nên để cho cơ quan quản lý nhà nước.

Ông Nguyễn Tiến Thoả - Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá, Bộ Tài chính nhận thấy: "Quỹ bình ổn giá cũng phải xem xét lại và cải tiến việc trích. Có thể thay đổi bằng cách tức là kinh doanh làm thế nào để có lợi nhuận thì mình mới trích lập quỹ bình ổn giá. Không nên trích cố định lúc giá tăng cũng như giá giảm. Nó cũng có một cái gì đó người tiêu dùng người ta cảm thấy có gì đó nó cũng không ổn".

Việc xây Quỹ Bình ổn giá để đề phòng những lúc giá cả biến động bất thường. Tuy nhiên, quy định về quỹ cũng như việc sử dụng quỹ đang tạo ra sự bất cập và gây ra những hoài nghi. Nếu không có sự điều chỉnh thì thiệt hại sẽ do người tiêu dùng gánh chịu. Bởi, quỹ bình ổn giá chỉ có người tiêu dùng đóng trong thời gian qua.
 
Bất cập trong quản lý thị trường xăng dầu

Thị trường xăng dầu Việt Nam đã trải qua 4 quyết định, nghị định của Chính phủ để vận hành thị trường. Tuy nhiên, không chỉ có quy định về quản lý quỹ bình ổn giá xăng dầu đang gây ra những bất cập, mà một số quy định khác trong công cụ quản lý này chưa thực sự mở cửa để hình thành 1 thị trường xăng dầu cạnh tranh như mong đợi. Chính điều này đang khiến cho lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân và nhà nước chưa được đảm bảo.

Lâu nay, các công ty xăng dầu chỉ có một giá, ở cùng một thời điểm và mỗi đại lý chỉ bán xăng của 1 thương hiệu trong nước. Đến nay, cả nước có 29 đầu mối và hơn 100 thương nhân phân phối xăng dầu. Tất cả sẽ được điều chỉnh, áp giá bởi liên Bộ Công thương - Tài chính. Sự hiển nhiên này khiến cho người tiêu dùng không có sự lựa chọn về giá và sản phẩm. Đồng thời, tạo ra môi trường kinh doanh độc quyền, không có cạnh tranh cả trong nước và quốc tế.

Theo ông Phạm Tất Thắng - Nghiên cứu viên cao cấp Viện Thương mại, Bộ Công Thương: "Xăng dầu là loại kinh doanh có điều kiện và được quy định kinh doanh theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, trên thực tế, xăng dầu được kinh doanh theo kiểu độc quyền được liên Bộ Công thương - Tài chính quản lý, ra lệnh cho nó. Và ra lệnh cho nó theo ý của hai bộ chứ không phải là theo ý của thị trường. Đó là cái thứ 2, cái thứ 3 cam kết mở cửa thế nhưng cho đến hiện nay trong việc kinh doanh xăng dầu chưa có sự cạnh tranh, chưa có sự cạnh tranh trên thị trường nội địa và càng không có sự cạnh tranh của quốc tế. Và nếu chưa được cạnh tranh thì người tiêu dùng luôn luôn bị thiệt hại".

Còn đối với khâu nhập khẩu xăng dầu, thương nhân kinh doanh được quyền quyết định khối lượng xăng dầu nhập khẩu các loại để tiêu thụ tại thị trường trong nước. Ngoài ra, giá cơ sở được công bố theo biến động thị trường thế giới và thời hạn điều chỉnh là 15 ngày. Theo đánh giá của các chuyên gia, quy định này có nguy cơ tạo ra lỗ hổng cho các doanh nghiệp đầu mối hưởng lợi lớn, trong đó, đáng lẽ người tiêu dùng cũng phải được hưởng.

Từ các bất cập trên, các chuyên gia cho rằng, cần phải sửa đổi các quy định căn cứ theo đúng với thực tế của thị trường xăng dầu.

Ông Phạm Ngọc Hùng nhận định: "Thứ nhất là chúng ta nên lập sàn đấu giá xăng dầu do chính phủ hay giao cho một bộ chuyên trách nào đó để phụ trách làm minh bạch khâu đầu vào, để chúng ta có những giá mua nó phản ánh thực chất nhất theo đúng kinh tế thị trường".

Còn theo ông Nguyễn Minh Phong: "Chúng tôi cho rằng tốt nhất nên mở rộng hơn, đa dạng hơn cái kênh nhập khẩu cũng như là bán lẻ cho cả các nhà đầu tư nước ngoài vào tham gia. Cái thứ hai là nhà nước tăng cường hoạt động kiểm tra, kiểm soát về mặt kỹ thuật, cũng như là về mặt pháp lý. Đặc biệt là trên thực tế để tránh tất cả các trường hợp vi phạm".

"Hiện nay thì Hội nghị lần thứ 5 của Ban chấp hành TW về thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Trong đó thì NQ đại hội đã chỉ ra rõ là phải thực hiện đầy đủ cơ chế thị trường, với tất cả các yếu tố, các mặt mạnh của cơ chế thị trường. Vì vậy, chúng ta hiểu rằng với NQ 5 của TW thì NĐ 83 phải được xem xét lại".TS Lê Đăng Doanh, Chuyên gia kinh tế nói.

Trước sức ép mở cửa thị trường xăng dầu, việc điều chỉnh công cụ quản lý là rất cần thiết. Có như vậy, thị trường xăng dầu mới tạo được môi trường cạnh tranh, công khai, minh bạch và bảo vệ người tiêu dùng ở mức cao hơn.

BT
Thăm dò khán giả